Uhlala phansi ukuze uphumule. Emizuzwini embalwa ingqondo yakho isivele igxuma — ubheka ifoni, kanti leyo imeyili? Hawu, isaziso? Bengenzani manje? Kubonakala sengathi awukwazi ukuzinza ndawo. Ngisho nokungenzi lutho kuzwakala njengokulunywa okufanele ukukunwaya. Uma lokho kukujwayele, kukhona igama lakho: popcorn brain — ingqondo esijwayele kakhulu ukuvuselelwa njalo, ngokushesha kangangokuthi igxuma ingaphezi isuka komcabango iye komunye futhi ithole ukuthula kwangempela cishe kunzima ukukubekezelela.

Leli gama laqanjwa umcwaningi uDavid Levy ngo-2011, kudala ngaphambi kokuba inkathi yamavidiyo amafushane ikubhebhethekise. Akusona isifo esitholakala ngokwelashwa, kodwa sibamba into abantu abaningi manje abazibona kuyo: ikhono elahlekile lokumane ube khona, ungakhuthazwa lutho, ngaphandle kokwelulela okuthile. Nansi into ebangela lokho, ukuthi kungani sekube kubi kakhulu, nokuthi ungayifundisa kanjani ingqondo yakho ukuthi iphinde izole.

Lokho okuchazwa ngempela yi-'popcorn brain'

I-popcorn brain iwumkhuba wokuthi ukunaka kwakho kugxume-gxume njalo, kungalokothi kuphumule, kuhlale kufuna okulandelayo — ngenxa yokujwayela ijubane elisheshayo lokuphila kwedijithali. Uphawu oluyinhloko akukhona ukungakwazi ukugxila ezikrinini (ungapheqa amahora amaningi). Kunalokho, wukungakwazi ukubekezelela ukungabi bikho kokushukumiseka. Ukuthula kuzizwa kungalungile. Isikhashana sokungabi nalutho sivusa isifiso esicishe sibe somzimba sokukugcwalisa.

Lokho kuwumehluko oyinhloko uma kuqhathaniswa nokuphazamiseka okujwayelekile. Ukuphazamiseka wukudonswa ususwa emsebenzini. I-popcorn brain ijule kakhulu: usujwayele kakhulu ukushukumiseka okuqhubekayo kangangokuthi iqiniso elijwayelekile, elizolile, lizwakala lingashukumisi ngokwanele futhi lingakhululekile. (Lena akusona isisho sezokwelapha noma ushintsho lobuchopho olulinganisiwe — yigama eliwusizo lepateni yomkhuba.) Ukuma kulayini, ukulinda iketela, ukulala uphapheme umzuzu — konke lokho manje kudinga isikrini, ngoba isimo sokungashukumiseki sesiyacasula ngempela.

Uphawu lwangempela lwe-popcorn brain alikona ukuthi awukwazi ukugxila ocingweni lwakho. Kunalokho, awusakwazi ukubekezelela ukungabi nalo ngisho umzuzwana. Ukuthula, obekuvamile ukuba kube ukuphumula, sekuqalile ukuzwakala sengathi kukuphuca okuthile.

Kungani sekubi kakhulu kangaka

ULevy wakuchaza lokhu ngo-2011, kodwa izimo ezikudalayo seziqine kakhulu kusukela lapho. Izinto ezimbili ikakhulukazi ziguqule lokhu kuthambekela okuncane kwaba yisikhalo esicishe sibe sezawo wonke umuntu.

Ukuvuselelwa kwashesha futhi kwahlala njalo

Amavidiyo amafushane, izifunzo ezingapheli, nezaziso ezihlala zikhona ziletha ukuvuselelwa ngesivinini nangobuningi obungazange bube khona eminyakeni eyishumi edlule. Uma uchitha isikhathi esiningi kuleyo ndawo esheshayo, leso sivinini siqala ukuzwakala njengesijwayelekile. Uma indawo ihlale isheshile, okuhamba kancane kuqala ukuzwakala kungathi kukhona okungahambi kahle — bese igebe phakathi kwejubane ledijithali nejubane lempilo yangempela liyakhula libe ukungakhululeki.

Wonke umzuzu ongenalutho wagcwaliswa

Kwakuvame ukuba nezikhala zemvelo phakathi nosuku — ukulinda, uhambo lokuya emsebenzini, ukuma emugqeni — lapho ingqondo izulazula ngokukhululeka. Ukuzulazula kwengqondo akusona isikhathi esimoshekayo; yilapho ubuchopho buhlanganisa khona, bucabangisise, futhi bukhiqize imibono. Amafoni agcwalisa zonke lezo zikhala. Njengoba sekungasekho mizuzu engashukunyiswa ukuze sizijwayeze ukuthula, ikhono lokukumela ngokuthula liyancipha. Lokhu kugxuma akusona isici sobuntu; kuyimpendulo efundiwe yokungavunyelwa ukuphumula nhlobo.

Indlela esebenza ngayo ngomugqa owodwa: gcwalisa yonke imizuzu engenalutho ngolwazi olusheshayo isikhathi eside ngokwanele, bese ingqondo yakho isikhohlwa ngokuphelele ukuthi ibhekane kanjani nomzuzu ongenalutho. Popcorn brain yilokho okusele lapho ukuthula sekungasazilolongwa.

Usukulungele ukuthola ukuthi uzoqala kuphi?

Qala mahhala ku-iOS Qala mahhala ku-Android

Ihlobana kanjani nokukhathazeka nokulala

Popcorn brain ayivamisile ukuhamba yodwa. Ukungahlaliseki okufanayo okukwenza ufinyelele ocingweni ngesikhathi esithuleyo kuphinde kuvele nasebusuku, lapho ingqondo evuselelekile kakhulu, egxuma-gxumayo ingasakwazi ukuzola. Ihlangana kakhulu nobunzima bokuzithulisa obubangela kokubili ukukhathazeka okuhlobene nefoni nobunzima bokulala.

Kukhona futhi umjikelezo wokuziphindaphinda. Ingqondo engakwazi ukubekezelela ukuzola ifuna ukuvuselelwa; njalo lapho ifuna lokho, lo mkhuba uyaqina, bese ukuzola kuba nokuzijwayeza okuncane nakakhulu. Yingakho ukungena nje ekutheni "uzame ukuphumula" kuvame ukwehluleka — ucela ingqondo engasajwayele lokho ukuba ijabulele izinga lokuvuselelwa eliselibona manje njengokuswela. Ngasohlangothini lokukhathazeka kwalokhu, bheka indatshana yethu ethi indlela i-smartphone yakho ephakela ngayo ukukhathazeka.

Indlela yokuphinda uqeqeshe ingqondo egxuma-gxumayo

Izindaba ezinhle: ukukwazi ukubekezelela ukuthula kuyikhono elingaqeqesheka, hhayi into engaguquki. Ulilahle ngokulijwayeza, bese ulakha futhi ngokulijwayeza. Izindlela ezisebenzayo zimayelana nokuzijwayeza ngamabomu izikhathi ezinezikhuthazo ezincane:

  • Zijwayeze ukungenzi lutho, ngenhloso. Hlala imizuzu emibili ngaphandle kwefoni, ngaphandle kokungenisa noma yiluphi ulwazi. Ekuqaleni kuzokuzwakala kabi kakhulu — lokho kungakhululeki yikho okuhlosiwe. Wakha kabusha ikhono lokuhlala usesimweni esingavuswanga, ukuphindaphinda okukodwa ngesikhathi.
  • Buyisa kabusha izikhathi eziphakathi. Ngenhloso ungafinyeleli efonini ngesikhathi ulindile, usemugqeni, noma usohambeni. Vumela ingqondo yakho ibe nesithukuthezi. Isithukuthezi yilapho ukuthula kufunda khona futhi.
  • Yenza umsebenzi owodwa ngesikhathi, ngenhloso. Yenza into eyodwa ngesikhathi ngaphandle kwesikrini sesibili. Yidla ungabuki lutho, hamba ungenawo ama-podcast, sebenza ngaphandle kwamathabhhu. Ufunda ubuchopho bakho ukuthi umthombo owodwa wokungenisa ulwazi wanele.
  • Yehlisa ijubane lansuku zonke lezinto ozifakayo. Nciphisa ubuningi bokuqukethwe okuhamba ngokushesha kakhulu (ikakhulukazi amavidiyo amafushane). Ukudla kwakho kwemidiya kancane kwenza izikhathi ezihamba kancane zizwakale zijwayelekile futhi.
  • Zama umkhuba olula wokuba uqaphele. Ngokwendlela osebenza ngayo, ukuqaphela kuwukwazi okufundisiwe kokubeka ukunaka kwakho entweni eyodwa bese ukubuyisela lapho sekuduka — okuphambene ngqo nokuhlale ugxuma usuka kokunye uye kokunye. Ngisho nemizuzu embalwa ngosuku iqinisa lelo khono.

Lindela ukuthi kuzwakale kungakhululekile ngaphambi kokuba kube ngcono. Ukungahlaliseki ozizwa kukho ezikhathini zokuqala ezithule akusho ukuthi akusebenzi — kuwukuzilungisa okwenzeka manje. Abantu abaningi bathola ukuthi kungakapheli amasonto ambalwa, ukuthula akusaveli sengathi kuyisimo esiphuthumayo bese kuqala ukuzwakala njengokuphumula futhi. Ukuze ubone uhlaka olubanzi lwemikhuba, bheka ukunciphisa isikhathi sesikrini ngaphandle kwamandla entando.

Okusemqoka

Popcorn brain — ukungakwazi ukuzola ekhanda lakho — akusona isifo futhi akuhlali unomphela. Kuyimikhuba efundisiwe: uma wondla ingqondo yakho ngolwazi olusheshayo nolungaphezi isikhathi esanele, noma yini ehamba kancane iqala ukuzwakala ingabekezeleleki, kuze kuthi nokuthula uqobo kuzwakale njengokungakhululeki.

Lokho kusho ukuthi nokuyilungisa nakho kungafundeka. Akudingeki ulahle ubuchwepheshe — kudingeka uzijwayeze ngamabomu lokho oseyekade ungakujwayezi: ukuba ungenazo izikhuthazi. Buyisa izikhathi ezingenalutho, yenza into eyodwa ngesikhathi, uhlale nalelo bhoreki esikhundleni sokulizama ukulixosha. Lokho kugxuma komcabango kuyadamba. Ukuthula kuyabuya. Futhi uma sekubuya, akusazwakali sengathi kukhona okushodayo, kuqala kuzwakale njengokukhululeka.

Sources

  1. Levy, D.M. (2016). Mindful Tech: How to Bring Balance to Our Digital Lives. Yale University Press. (Levy coined the term "popcorn brain" in 2011.)
  2. Mark, G., Gudith, D., & Klocke, U. (2008). The cost of interrupted work: More speed and stress. Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems, 107–110.
  3. Killingsworth, M.A., & Gilbert, D.T. (2010). A wandering mind is an unhappy mind. Science, 330(6006), 932.
  4. Smallwood, J., & Schooler, J.W. (2015). The science of mind wandering: Empirically navigating the stream of consciousness. Annual Review of Psychology, 66, 487–518.
  5. Wilmer, H.H., Sherman, L.E., & Chein, J.M. (2017). Smartphones and cognition: A review of research exploring the links between mobile technology habits and cognitive functioning. Frontiers in Psychology, 8, 605.

Indlela esicwaninga futhi sibuyekeze ngayo lokhu

Phinda wakhe ukugxila kwakho, isinyathelo ngesinyathelo

Unwire ikusize uthole ukuthi yini ephazamisayo ukunaka kwakho futhi ikunikeze uhlelo olwakhiwe lokukuphucula — ukuhlolwa kwe-AI, izifundo ezisekelwe ezifakazweni, nokulandela imikhuba ukuze ubuyisele ukunaka kwakho njengokujwayelekile.