"Brain rot." Uke wakubona, cishe nawe wake wakusho — lowo muzwa ofiphele, ongenalutho ngemva kokuchitha ubusuku ubuka amavidiyo amafushane nokuskrola okungapheli, sengathi ubuchopho bakho bushiywe ngaphandle emvuleni. Leli gama lasabalala kakhulu kangangokuthi i-Oxford University Press yalikhetha njengeGama Lonyaka lika-2024. Kodwa nansi imibuzo cishe akekho oyiphendula ngokungathathi hlangothi: ingabe empeleni kukhona okwenzeka ekhanda lakho, noma kumane kuyindlela ehlekisayo yokuchaza ukuthi ukhathele kancane?

Ake sicace kusenesikhathi: "brain rot" akusona ukuxilongwa kwezokwelapha, ubuchopho bakho abuboli ngokoqobo, futhi noma ubani okuthengisela "ikhambi le-brain rot" uthengisa umkhonyovu. Kodwa umuzwa leli gama eliwubambayo ukhomba entweni yangempela nengalinganiswa — futhi kuthakazelisa kakhulu kunalokho okuphakanyiswa yi-meme. Yilokhu okwenzeka ngempela, ngaphandle kokuyifukula ngokweqile nangaphandle kokuyenza ibe yinhlekelele.

Lapho igama livela khona (futhi kungani ligcinwe)

Le nkulumo indala kunalokho obungacabanga — uHenry David Thoreau wasebenzisa "brain-rot" ku-Walden ngo-1854, ekhala ngokuthi umphakathi wawubeka phambili imicabango engasho lutho kuneyijulile. Kodwa yaduma kakhulu ngeminyaka yama-2020 njengendlela yokuchaza umthelela ongqondweni ngemva kokudliwa kwenqwaba yokuqukethwe okungadingi mzamo online, ikakhulukazi amavidiyo amafushane. Ukuyiqashelwa kwe-Oxford njengeZwi Lonyaka lika-2024 kwaqinisekisa ukuthi seyisakazeke kabanzi.

Kuhamba kahle ngoba ibiza into abantu bahlala beyizwa kodwa bengakwazi ukuyichaza kahle: le mizwa ethile yokukhathala engqondweni emva kokuhlola isikhathi eside. Akukhathali ngempela. Akukhathali. Kakhulu njengokuthi ukunaka kwakho kube nezinhlaka ezithile futhi ikhanda lakho ligcwele umsindo. Igama alinakwenziwa ngempela, kodwa ulwazi olukhona ngemuva kwalokho luhlanganyelwe kakhulu — okuyisibonakaliso sokuthi kukhona okukhona okufanele kuqondwe.

"Brain rot" iyimeme, hhayi isimo sezempilo. Kodwa ama-meme asakazeka ngokushesha uma eqamba into eyiqiniso. Umuzwa ungokoqobo, nendlela esebenza ngayo ingokoqobo — okungelona iqiniso umcabango wokuthi ubuchopho bakho bubola unomphela. Akunjalo. Busabela ngendlela obuhloselwe ngayo.

Okukhona empeleni ekhanda lakho

Uma uzizwa une-"brain rot," awuboni ukubola. Uthola umthelela wesikhashana ekucabangeni obangelwa uhlobo oluthile lokusebenzisa okuqukethwe. Kunezinqubo ezintathu zangempela ezisebenza khona.

Ukucabanga kwakho kwahlukaniswa, akuphukile

Okuqukethwe okufushane kufundisa ukunaka kwakho ukuthi kulindele ukushintsha okusha njalo emizuzwini embalwa. Ngemuva kwehora lokuthi, ukushintshela kunoma yini eshesha — incwadi, ingxoxo, umsebenzi — kubonakala kuthokozisa, ngoba uhlelo lokunaka lwakho lusazilindele ukushaywa okulandelayo. Lokhu akukonakali; ingqondo yakho iyazivumelanisa nezimo ozinikezile. Iphunga yisithiyo sokubuyela emuva. Siphuma kakhulu kulokhu esihlokweni sethu sokuthi ukuthi amafoni abhubhisa kanjani ikhono lakho lokugxila.

Ukusetshenziswa okungapheli akushiyeli lutho emuva

Nansi into enkulu abantu abayilibalayo: umuzwa we-"rot" ungxenye umuzwa wokuthi ubhujiswe inani elikhulu lolwazi ngenkathi ungagcini lutho kulokho. Ukuhamba phambili kuyinto engapheli — uyawamukela ngaphandle kokuwafaka. Ubuchopho bakho benze umsebenzi omningi kodwa abukhumbuli lutho, abufundanga lutho, abukhiqizanga lutho. Lokhu kuhluka phakathi komzamo osuphelile nokungatholanga lutho kuyisimo sengqondo esiqinile, esaziwayo, futhi kubonakala njengokungabi nalutho.

Ukwehla komphumela wokuqhathanisa

Okuqukethwe okusha okungapheli kugcina uhlelo lwakho lomvuzo lusebenza ngenxa yokushaywa okusheshayo, okungaqagelwanga. Uma ekugcineni ume, umehluko uba mkhulu: impilo evamile izwakala iyisicaba futhi iyisicefe uma iqhathaniswa nakho. Lokho kuzwakala kuyisicaba kuvame ukuhunyushwa kabi ngokuthi "ubuchopho bami bonakele" kanti empeleni kuwumphumela wesikhashana wokuqhathanisa: ngemva kokuvuswa kakhulu, izinto ezizolile ziba sengathi azinambitho isikhashana. Sichaza indlela lokhu okwenzeka ngayo ku-lokho isayensi ekusho ngempela nge-dopamine.

Isifinyezo esiqotho: "brain rot" iyimiphumela emithathu yangempela, yesikhashana egqoke sengathi iyethusa — ukunaka okuhlakazekile, ukungahlali engqondweni kwalokho okubukayo ungazami, kanye nokwehla komuzwa ngenxa yokwehluka. Akukho neyodwa ehlala njalo. Konke kuyaphela uma ushintsha lokho ondla ngakho ubuchopho bakho.

Usukulungele ukuthola ukuthi uzoqala kuphi?

Qala mahhala ku-iOS Qala mahhala ku-Android

Ingabe lokhu kudala umonakalo ongapheli? Ngempela akunjalo

Ake sikhulule inguqulo esabisa kakhulu yale ndaba. Abukho ubufakazi obuqinile bokuthi ukuskrola "kubolisa" ubuchopho bakho nganoma iyiphi indlela ehlala njalo, yesakhiwo kubantu abadala. Lokho ukudideka nokungahlaliseki kuyizimo ezishintsha ngemikhuba yakho, hhayi umonakalo. Ukuzizwa usindwe yikhanda okuzwayo kuyisimo, hhayi into ehlala njalo — kuyadlula, ngokuvamile emahoreni kuya ezinsukwini ngemva kokushintsha imikhuba yakho.

Lapho ucwaningo luthatha umqondo ophusile, lukhuluma ngokuqhubekayo kwezingqondo. Izingane nentsha, ezinhlelweni zazo zokunakwa nokuzilawula zisakhula, zingase zibe nomthelela omkhulu ekuthengeni okukhulu kwezifinyezo — okuyisikhathi esivulekile nesibalulekile. Kubantu abadala, nokho, isikhundla sesayensi esiqotho sithi: imiphumela yangempela yesikhashana, akukho bufakazi obuhle bokuphuka okungapheli. Uma uzwe ungacacile futhi uphoxekile ukuthi "uphukile isikhathi sokunaka," cishe awukwazanga. Ngokuqondene nezingane, bheka ingxenye yethu ku-lokho ucwaningo empeleni okusho ngalesi sikhathi sokubuka sezingane.

Lokhu kubalulekile ngoba ukuphazamiseka ngokwakho akusizi. Ukukholwa ukuthi ubuchopho bakho buphukile kuze kube phakade akukwazisi futhi akukhuthazi. Ukubheka kahle, okusebenzayo kakhulu, ukuthi: ubuchopho bakho busebenza kahle njengobuchopho — bujolise kulokho okumnikayo kakhulu. Uma umnika okunye, bujolisa emuva.

Indlela yokucacisa umoya

Ngenxa yokuthi "brain rot" isimo esingabuyiselwa esimweni esiqhutshwa yilokho okudlayo, ukusikhipha kumayelana nokushintsha okungena ngaphakathi — hhayi amandla entando angamaqhawe noma ukuphila sengathi usezindaweni zezindela zedijithali. Ucwaningo ngokunaka nemikhuba lukhomba izinyathelo ezimbalwa ezithembekile:

  • Phinda ukugxila kancane, ngokuzikhandla ngenjongo. Funda incwadi ethile, hlala nomsebenzi owodwa, xoxa isikhathi eside ngaphandle kokuphazamiseka. Kuzokwenza uzizwe ungakhululeki ekuqaleni — lokho okungakhululeki kuyifekthri ephumayo, hhayi ubufakazi bokuthi uphukile.
  • Nciphisa umsindo wezinto ezimfishane, hhayi ngokuqinisekile kube ngu-zero. Umthamo wenza umuthi. Ihora lihlukile kwezinye ezinhlanu. Ukunciphisa inani eliphelele kubaluleke kakhulu kunezinto eziphelele.
  • Faka okusebenzayo phezu kokuphumula. Dala esikhundleni sokudla kuphela — bhala, yenza, wakhe, noma ngisho kuphela thatha amanothi. Ukubandakanyeka okusebenzayo kushiya okuthile emuva, okuphikisa ngqo umuzwa wokungabi nalutho, okwenziwe.
  • Vikela izinguquko. Ungascrolli ngaphambi kwemisebenzi edinga ukugxila, noma ngaphambi kokulala. Izindleko zokushintsha zikhulu kakhulu lapho.
  • Shintsha indawo, hhayi kuphela inhloso. Susa ukufinyelela okulula okwenza ukuscroll okungacabangi kube indlela elula. Bheka umhlahlandlela wethu ku-ukunciphisa isikhathi sokubuka isikrini ngaphandle kokuzikhandla.

I-fog ivamise ukuhamba ngokushesha kunalokho abantu abakulindele — imvamisa ngaphakathi kwezinsuku ezimbalwa zokwenza ushintsho olukhulu. Le mphumela uqobo ubufakazi obuhle bokuthi "ukubola" akuyona indlela efanele. Ukukhathala okusemthethweni akuphenduki ngeMpelasonto.

Umphumela ophakathi

"Brain rot" yigama elihle lomuzwa wangempela, kodwa incazelo embi yalokho okwenzeka ngempela. Ubuchopho bakho abuboli. Buyazivumelanisa — nokudla kokuqukethwe okusheshayo, okungenzi lutho, nokusha njalo — bese lowo mva onenkungu, ongenalutho uyindleko ebikezelwayo, yesikhashana yalokho kudla, hhayi ukulimala okungapheli.

Lokho kuhlola kuyisizathu esiyinhloko. Yeka ukujolisa kakhulu emkhakheni wokuphazamiseka kokugxila futhi uqale ukukubheka njengokunjalo: isimo esingaguqulwa ongakushintsha ngokushintsha okokufaka. Nika ubuchopho bakho izinto ezihamba kancane, ezidinga umzamo, nezisebenzayo, bese umoya uyakhanya. I-meme iyahlekisa. Ukukhathazeka akudingekile. Futhi isixazululo sitholakala ngaphakathi kokulawula kwakho kunendlela "yokubola" okukhuluma ngayo.

Sources

  1. Oxford University Press. (2024). Oxford Word of the Year 2024: "brain rot."
  2. Mark, G., Gudith, D., & Klocke, U. (2008). The cost of interrupted work: More speed and stress. Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems, 107–110.
  3. Uncapher, M.R., & Wagner, A.D. (2018). Minds and brains of media multitaskers: Current findings and future directions. Proceedings of the National Academy of Sciences, 115(40), 9889–9896.
  4. Wilmer, H.H., Sherman, L.E., & Chein, J.M. (2017). Smartphones and cognition: A review of research exploring the links between mobile technology habits and cognitive functioning. Frontiers in Psychology, 8, 605.
  5. Schmidt, S.J. (2020). Distracted learning: Big problem and golden opportunity. Journal of Food Science Education, 19(4), 278–291.

Indlela esicwaninga futhi sibuyekeze ngayo lokhu

Phinda wakhe ukugxila kwakho, isinyathelo ngesinyathelo

Unwire ikusize uthole ukuthi yini ephazamisayo ukunaka kwakho futhi ikunikeze uhlelo olwakhiwe lokukuphucula — ukuhlolwa kwe-AI, izifundo ezisekelwe ezifakazweni, nokulandela imikhuba ukuze ubuyisele ukunaka kwakho njengokujwayelekile.