Lapho abantu benquma ukuthi ukusetshenziswa kwabo kwemithombo yezokuxhumana sekuphumelele, bavame ukucabanga ngezinketho ezimbili: qhubeka njengoba bephila, noma baphonse i-akhawunti yabo ngokuphelele bese beyaphela. Kokubili kubonakala kubi. Ukuqhubeka kusho ukuhlala uboshiwe; ukususa i-akhawunti kusho ukulahlekelwa izithombe zakho, oxhumana nabo, ukufinyelela kwakho, nokuzizwa uqhamuka. Ngakho-ke abantu abaningi benza lutho, bejolise phakathi kwezinto ezimbili eziphikisanayo ezinezinzuzo ezicacile.
Kukhona enye indlela ethokomele kakhulu futhi cishe akekho okukhuluma ngayo: susa uhlelo lokusebenza kufoni yakho, kodwa gcina i-akhawunti yakho. Usakhona epulatifomu, ungakwazi ukusifinyelela kusuka ku-browser uma udinga ngempela — kodwa inguqulo engathathi hlangothi, njalo ikhululekile esikhwameni sakho ayisekho. Kubukeka kulula kakhulu ukuze kube nentshisekelo. Kusebenza kahle kakhulu, futhi nansi imbangela.
Inkinga yonke iwukungabi khona kokuphazamiseka (noma ukungabi nakho kwakhona)
Kungani uhamba kakhulu kuhlelo lokusebenza oluthile? Ingxenye enkulu yempendulo ilula nje ukuthi lukhona — ukucindezela okukodwa, kukhombisa esikrinini sakho sasekhaya, kutholakala ngokushesha uma uzwa ukungabi nandaba. Ukusetshenziswa okuphazamisekile kukhula lapho kungabikho ukuphazamiseka: umgwaqo phakathi kokufuna nokwenza uncane kakhulu ukuthi ukuziphatha kuqala ngokuzenzakalelayo, ngaphambi kokuthi wenze isinqumo. Ukuba khona kwehlelo lokusebenza kuyo yonke indawo yikho okwenza le mikhuba ibe yinto ezenzakalelayo.
Ukususa uhlelo lokusebenza kubhekana ngqo nalokho. Manje, ukuze uhambe, kufanele uvule ibhrawuza, uhambe uye kusayithi, mhlawumbe ungene ngemvume — uchungechunge lwezithiyo ezincane. Akukho okungavimba ngempela, kodwa ndawonye zanele ukujika isenzo esizenzakalelayo sibe ukukhetha okucacile. Futhi uma sekukhetha, uzothola ukuthi ngokuvamile awufuni ngempela ukuhamba — umuzwa wawuwumkhuba ophakanyisiwe, hhayi isifiso sangempela. Izithiyo ziveza ukuthi mangaki amahora owasebenzisile ngempela.
Ukuhamba okungapheli akuwona umuzwa — kuyisenzakalo esivela ngoba uhlelo lokusebenza lutholakala kalula. Faka izithiyo ezincane futhi isenzo sibuyele ekukhetheni. Futhi uma kufanele ukhethe, uzomangala ukuthi kaningi impendulo ithi 'ngempela, cha.'
Kungani ugcine i-akhawunti?
Isizathu sokuthi ukususa i-akhawunti kaningi kuphumelela kabi njengendlela yokwenza ukuthi konke noma nothing, futhi konke noma nothing akuvamile ukuhlala. Ukususa ngokuphelele kusho ukulahlekelwa izinto eziwusizo ngempela — imihlangano, imiyalezo evela kubantu ongase ungabatholi, izithombe, ikhono lokuhlola okuthile, ubukhona bezobuchwepheshe. Ukulahlekelwa kuyikho, ngakho abantu noma abawenzi, noma bayakwenza, baphuthelwa lezo zinto, bese bebuya — kuvame ukufaka konke futhi baphumelele kabi kunakuqala, bekholelwa ukuthi "abakwazi" ukushintsha.
Ukugcina i-akhawunti kugcina yonke imisebenzi eyinhloko ngenkathi kususa indlela yokulethwa engapheli. Ungakwazi ukufaka i-akhawunti yakho kusuka kukhompyutha ukuze uthumele imiyalezo kumuntu, uhlole umcimbi, noma uthumele okuthile okuhlose. Lokho okulahlekelwa kuphela yisikhumbuzo esingenamqondo, esikhwameni sakho, sokuhlola yonke indawo — okuyinto oyifuna ukuyilahla. Kuyisikhali esincane esikhundleni sokuphahlazeka: susa ubungozi, gcina ukusetshenziswa.
Kungani kuhlula kokubili: ukuqhubeka akushintshi lutho; ukususa i-akhawunti kulahlekelwa yinzuzo yangempela futhi kuvame ukubuyela emuva. Ukususwa nje kwe-app kukhipha indlela yokulethwa okungapheli kuyilapho kugcina konke okusemqoka. I-scalpel, hhayi i-sledgehammer.
Kungani le ndlela ingeyokuphila, hhayi ukuhlolwa kwamandla
Isizathu esijulile sokuthi lokhu kusebenze ukuthi kuyukwakhiwa kwemvelo, hhayi ukuzidela. Awuncikile ekuphikeni i-app njalo uma uzwa umuzwa — ushintshile imvelo yakho ukuze indlela elula, ezenzakalelayo ingasatholakali. Isayensi yokuziphatha ihlale ithola ukuthi ukushintsha ukungqubuzana emvelweni yakho kuhlula ukuzama ukushintsha ukuziphatha kwakho ngenkani. Ukususwa kwe-app ingenye yezibonelo ezihlanzekile: isenzo esisodwa esinciphisa kahle ukuziphatha nsuku zonke, ngaphandle kokuzikhandla okuqhubekayo.
Kuphinde kube lula futhi akuphumeleli, okwenza kube lula ukuzama. Awuzange uphule lutho — uma ngempela udinga le app futhi, kulula ukuyifaka kabusha. Lokhu kukhululeka kunciphisa ukwesaba okwenza abantu bangasebenzi, kuyilapho kusahlinzeka ngenzuzo enkulu yokuyeka. Lokhu kuyisizathu esifanayo esisekela umhlahlandlela wethu omkhulu ku-ukunciphisa isikhathi sokubuka isikrini ngaphandle kokuzikhandla.
Ungakwenza kanjani kahle
Amathiphu ambalwa ukuze isu lokususa le app lihlale lusebenza:
- Qala ngohlelo lwakho olubi kakhulu. Ungasusi konke ngasikhathi sinye. Thola uhlelo olulodwa oludla isikhathi esiningi esingenamsebenzi bese ususa lokho kuphela. Ukuwina okuqondile kuyakhuthaza futhi ugcine impilo yakho ye-digital iphephile.
- Sebenzisa inguqulo ye-browser ngenhloso. Uma ufuna ukuyihlola, yenza njalo kukhompyutha noma kwi-browser, ngokukhethekile ngesikhathi esibekiwe. Ukuhlola nge-browser kuvame ukuba kubi futhi kunzima ukuhamba phambili — lokhu kuyinsiza, hhayi iphutha.
- Phuma, ungakhashelwa kuphela. Uma i-browser ikugcina ungene futhi uchofoza okukodwa ukusuka ku-feed, phuma futhi, ukuze ukungena kabusha kudinge inhloso yangempela. Qinisekisa ukuthi kunokuphazamiseka.
- Linda ukufinyelela okumbalwa okungokoqobo. Ezinsukwini zokuqala uzobe uchofoza endaweni engenalutho lapho uhlelo olwakudala lwalukhona. Ukwehla kwalokho kuyisixwayiso sokuthi umkhuba uyancipha — ngempela yindawo efanele.
- Qaphela okungakukhathazi. Ngemuva kwesonto noma amabili, abantu abaningi bayamangala ukuthi baphila kangakanani ngaphandle kokuhamba phambili okungapheli, uma kuqhathaniswa nokuthi baphumelelani kangakanani ekubalulekeni okwenziwe ngempela. Lokhu kuqonda kuyenza ihlale.
Umqondo oyinhloko
Ukuyeka imithombo yezokuxhumana akudingi ukuba kube konke noma lutho. Inkinga ikubona kuphela izinketho ezimbili — qhubeka ukuhlola okungamanga noma ususe i-akhawunti yakho phakade — lapho isinyathelo esisebenzayo sitholakala phakathi kwazo: susa uhlelo lokusebenza, gcina i-akhawunti. Uthatha le ndlela elula, encane yokulethwa ethinta ukusetshenziswa okungapheli, ngenkathi ugcina konke okusemqoka okuhlinzekwa yiplatifomu.
Kusebenza ngoba kuyindlela yokwakha imvelo, hhayi amandla — isenzo esisodwa esingaguqulwa esinciphisa ukuhamba phambili okungacabangi nsuku zonke, ngaphandle kokuzikhandla okuqhubekayo nokulahlekelwa okubalulekile. Qala ngohlelo lwakho olubi kakhulu, lungena kuphela ngebhrawuza uma uqobo uhlose, futhi ubuke ukuthi mangaki amahora owawasebenzisa ngaphambili abeyizimpendulo ezilula. Indlela ephakathi yiyo ethinta ngempela.
Sources
- Duckworth, A.L., Gendler, T.S., & Gross, J.J. (2016). Situational strategies for self-control. Perspectives on Psychological Science, 11(1), 35–55.
- Wood, W., & Neal, D.T. (2007). A new look at habits and the habit-goal interface. Psychological Review, 114(4), 843–863.
- Hollis, V., et al. (2017). What does all this data mean for my future mood? Actionable analytics and targeted reflection. Human–Computer Interaction.
- Marotta, V., & Acquisti, A. (2017). Online distractions, website blockers, and economic productivity: A randomized field experiment. Working paper, Carnegie Mellon University.